Презентация - "Диеталық тамақтану мәні. Диеталарға мінездеме."

Диеталық тамақтану мәні. Диеталарға мінездеме.
Емдік немесе диеталық тамақтану – бұл ғылымға негізделген емдік мақсаттарда және аурулардың алдын алу мақсатында пайдаланылатын тамақтанудың түрі. Оны дәрігер аурудың түріне байланысты тәуліктік рациондар(диеталар) түрінде жазып береді. Жалпы мақұлданған диеталарға № 1, 2, 5, 7, 9, 10 және 15 диеталар жатады. Ұсынылған диетаны бекітілген уақыт аралығында қолданады.
 
Диеталық тамақтану құрамындағы тағамдық заттардың құрылымы бойынша рационалды әрі үйлесімді және денсаулық сақтауға септігін тигізуі тиіс.
 
Емдік тамақтанудағы ең маңызды қағидасы бұл қуаттың жұмсалуы мен қуат қажеттілігін қанағаттандыру болып табылады. Қуат қайнар көзі – тағам. Мақтану режимін қатаң сақтауды талап етеді. Тамақты күніне 4-5 рет қабылдау қажет. Жиі тамақтану кезінде тағамды үлестіруді энергияның жұмсалуына қарай үлестіреді: таңғы ас – тәуліктік рационның 25...30%, түскі ас - 35...40%, кешкі ас
20...25 %, екінші кешкі ас - 5.10%.
 

Диеталық тағамдарды дәстүрлі технологияның ережелеріне сәйкес даярлайды. Алайда аурудың қандай да болсын түріне байланысты азық-түліктерді таңдау мен оны өңдеу әдістерін таңдауға арнайы талаптар қойылады, олар ауруға жақсы әсер ететін тағамның игерілуін, пайдалылығын, емдік әсердің болуын қамтиды.
 
Тағам даярлау кезінде аспаздық қағидалардан таюға тура келеді: азық-түліктерді майдалап ұсақтауға, жасұнықтардың көп бөлігін алып тастауға, өнімдерді ұзақ жылулық өңдеуден өткізуге, азық-түліктерді езуге тура келеді, ал бұл қоректік заттардың жоғалуына алып келеді.

Емдік тамақтанудың негізгі мақсаты қоздырушылардан сақтау болып табылады.
 
Сақтау механикалық, химиялық және термиялық болуы мүмкін.
 
Механикалық сақта кезінде асқорыту мүшелерінің шырышты қабатына қоздырушы әсер ететін қатты тағамдарды алып тастайды.
 
Химиялық сақтау өткір химилық қоздырғыштарға жол бермейді – өткір таамдар, дәмдеуіштер, татымдылықтар, экстрактілік заттар, май.
 
Термиялық сақтауда өте қатты және тым салқын тағамдарды қабылдауға тыйым салады.

Емдік тамақтануды ауруханаларда, саноторийлерде, қоғамдық тамақтану мекемелерінің диталық бөлімдерінде пайдаланылады.
 
Диеталық тамақтануда пайдаланылатын жылулық өңдеу әдістеріне суда пісіруді, буға пісіруді немесе суға булап пісіруді жатқызады. Кейбір диеталарда негізгі әдіспен қуыру, жеңіл байқалмайтын қызарған қабықша пайда болғанға дейін пеште пісіру(cуға пісіргеннен кейін) пайдаланылады.

Емдік тамақтануда диеталардың нөмірлік жүйесін пайдаланады, онда ең көп кездесетін 30 диета бар. Көптеген диеталардың бірнеше нұсқасы бар(1, 1А және 1Б). Ең көп таралған диеталарға № 1, 2 және 5 диеталар болып табылады(асқорыту жүйесінің аурулары).

Диеталардың сипаттамы
Диета № 1. Асқазан және ішек-қарын ауруларына қолданылады(қышқылдылығы жоғары гастрит, асқазан не он екі елі ішек жарасы).
 
Емдеуде пайдаланылатын әдістер – ауру мүшелерді тағамды ішке қабылдау кезінде механикалық, химиялық және термиялық әсерлерден сақтау. Диетадан асқазанда ұзақ қалып қоятын, қоздырушы әсер ететін және тұзды қышқылдың
 
бөлінуіне әкеліп соғатын(химиялық сақтау) тағамдарды алып тастайды. Механикалық сақтау мақсатында ас мәзіріне, мысалы, асқазанның шырышты қабатын қоздыратын жасұнығы көп көкөністерді пайдаланбайды. Тағамдарды езілген күйде даярлайды, кіші порциялармен, бірақ жиі ұсынады. Тым салқындатылған немесе тым ыстық тағамға тыйым салынады(термиялық сақтау).

Диета № 2. Асқазан және ішек-қарын ауруларына (гастрит, төмен қышқылдылық пен созылмалы колиттерде), сонымен қатар, жақ аурылары мен тіс жеткіліксіздігінде қолданылады.
 
Емдеуде пайдаланылатын әдістер – ауру мүшелерді тағамды қабылдау кезінде механикалық және термиялық әсерден сақтау және бір уақытта асқазан сөлінің ішкі секрециясын күшейту үшін сөл айдаушы қабілеті бар тағамдарды қосу. Тағамды езілген және майдалап шабылған күйде пайдаланады, май мен жасұныққа бай тағамдарды пайдалнуға тыйым салынады. Ыстыұ тағамдарды 65 °С жоғары емес температурада, ал салқын тағамдарды 14..15 °С температурада пайдаланады.
 
Иісі және дәмімен асқазанның бөлу функцияларына қоздыра әсер ете алатын ет және балық бульондарын, бульоннан даярланған тұздықтарды, көкөніс қайнатпаларын, жеміс шырындарын, табиғи кофе, какао, шай, дәмтатымдарды пайдаланады.

Диета № 5. Бауыр және өт қабы аурылары кезінде қолданылады.(холецестит, гепатит). Емдеуде пайдаланылатын әдістер- бауыр мен өт қабына артық салмақ салып, олардың жұмысын ауырлататын және тас түзілуге әкеліп соқтыратын азық-түліктерді алып тастау арқылы сақтау; олардың жұмысын жеңілдететін, яғни ішек-қарынның жақсы жұмыс жасауына және өт бөлінуін тездететін азық –түліктерді диетаға қосу арқылы емдеу. Диетаның негізінде майды азайту және жануар ақуызының айтарлықтай мөлшерін қосу болып табылады.
Диета шошқа майына, шпик майына, ерітілген шошқаның сүрленген құйрық майына, маргаринге, майлы құс еті, ет пен балыққа, жұмыртқаның сарысына, бульондар мен бульоннан жасалған тұздықтарға, бұршақтыларға, саңырауқұлақтар мен қымықдыққа; қышқыл, тұзды, өткір және қақталған азық-түліктерге; қуырылған және суытылған тағамдарға тыйым салады. 
Нөмірлік жүйе белгілі бір ауру түріне арналады және бірнеше аурумен ауыратын жеке науқасқа арналмаған.